ADA

Alm. Insel (f.), Fr. Ile (f.), İng. Island. Her tarafı sularla çevrili kara parçası. Okyanus, deniz, göl ve her
çeşit akarsular içinde ada bulunabilir. Bir kara parçasının ada sayılabilmesi için etrafını çevreleyen
denizin etkisinin karanın her yerinde görülmesi lazımdır. Avustralya’da denizin tesiri her tarafında
görülmediği için ada sayılmamış ve kıta kabul edilmiştir. Sumatra, Borneo, Madagaskar, Grönland,
Britanya, Japonya adaları başlıca büyük adalardır. Adaların toplam yüzölçümü 10 milyon kilometrekare
ile Avrupa kıtasının yüzölçümüne yakındır.
Adalar tek adalar ve takım adalar olarak bulunurlar. Kıbrıs tek adadır. Endonezya Devleti ise bir çok
adadan meydana gelen bir takım adalar topluluğudur. Meydana gelişlerine göre adalar; kıtalardan
ayrılan, mercan, volkanik ve alüvyon adaları olmak üzere dörde ayrılır.
Kıtadan ayrılan adalar: Jeolojik devirlerde kıtalardan koparak meydana gelen veya bazı kara
parçalarının çökmesi ile yahut denizlerin yükselerek bazı kara parçalarını kaplamasıyla meydana
gelmiş adalardır. Madagaskar adası, jeolojik ikinci zamanda Afrika’dan; Britanya, dördüncü zamanda
Avrupa’dan ayrılmıştır. Ege adaları, Ege kıtasının parçalanıp çökmesiyle; Korsika ve Sardunya adaları,
Tiran kıtasının parçalanmasıyla meydana gelmiştir.
Mercan adaları: Okyanuslarda çok kalabalık sürüler halinde yaşayan poliplerin çıkardıkları kalkerlerin
birikmesinden adalar meydana gelmiştir. Büyük Okyanus ve Hint Okyanusunda bu tip adalara sık
rastlanır. Marshall ve Carolin adaları mercan adalarıdır.
Volkanik adalar: Deniz veya göl dibindeki volkanların püskürttüğü lavlar neticesi meydana
gelmişlerdir. Batı Akdeniz’deki Stromboli Adası ile Büyük Okyanustaki Hawaii Adaları volkanik
adalardır.
Alüvyon adaları: Nehirlerin sürükleme kuvvetinin azaldığı ve dolayısıyle beraberindeki taş
parçacıklarını taşıyamadığı yerlerde belirirler. Daha çok nehirlerin ağızlarına yakın kısımlarda
meydana gelen bu adaların üstten görünüşü, suyun geldiği tarafı ince olan bir elips şeklindedir.
Bunlardan bazılarında ziraat alanları ve yerleşme yerleri kurulabilmektedir. Bu adalardan bazılarının
yüksekliği 10 metreyi bulabilir. Fakat ekseri alüvyon adaları zamanla sular altında kalırlar.
Dünya Coğrafyasındaki Başlıca Adalar:
Adı Yüzölçümü (km2) Bulunduğu Yer
Grönland .......................... 2.175.000 .......... Kuzey Buz Denizi
Yeni Gine............................ 785.000 .......... Büyük Okyanus
Borneo................................ 750.754 .......... Büyük Okyanus
Madagaskar........................ 587.041 .......... Hint Okyanusu
Baffin .................................. 476.067 .......... Kuzey Buz Denizi
Sumatra.............................. 471.000 .......... Büyük Okyanus
Filipinler .............................. 300.000 .......... Büyük Okyanus
Yeni Zelanda ...................... 269.000 .......... Büyük Okyanus
Honşu ................................ 230.000 .......... Büyük Okyanus
Büyük Britanya .................. 229.720 .......... Atlas Okyanusu
Ellesmere .......................... 212.688 .......... Kuzey Buz Denizi
Victoria .............................. 212.198 .......... Kuzey Buz Denizi
Sulavesi.............................. 189.033 .......... Büyük Okyanus
Cava .................................. 126.400 .......... Büyük Okyanus
Küba .................................. 114.524 .......... Atlas Okyanusu
Newfoundland .................... 110.681 .......... Atlas Okyanusu
Luzon.................................. 104.687 .......... Büyük Okyanus
İzlanda................................ 102.829 .......... Atlas Okyanusu
Mindanao.............................. 98.681 .......... Büyük Okyanus
Moluk Adaları ...................... 86.285 .......... Büyük Okyanus
İrlanda .................................. 84.000 .......... Atlas Okyanusu
Novaya Zemiya .................... 82.600 .......... Kuzey Buz Denizi
Hokkaido .............................. 78.508 .......... Büyük Okyanus
Sahalin ................................ 73.290 .......... Büyük Okyanus
Tasmanya ............................ 68.332 .......... Büyük Okyanus
Banks .................................. 67.600 .......... Kuzey Buz Denizi
Sri Lanka .............................. 65.610 .......... Hint Okyanusu
Svalbard .............................. 62.423 .......... Kuzey Buz Denizi
Bismarck Takımadaları ........ 58.800 .......... Büyük Okyanus
Devon .................................. 54.029 .......... Kuzey Buz Denizi
Melville ................................ 42.395 .......... Kuzey Buz Denizi
Souhampton ........................ 40.663 .......... Kuzey Buz Denizi
Tayvan.................................. 35.961 .......... Büyük Okyanus
Kyuşu .................................. 35.660 .......... Büyük Okyanus
Hainan .................................. 33.670 .......... Büyük Okyanus
Prince of Wales .................... 33.229 .......... Atlas Okyanusu
Vancouver ............................ 32.137 .......... Büyük Okyanus
Sicilya .................................. 25.210 .......... Akdeniz
Somerset .............................. 24.268 .......... Kuzey Buz Denizi
Sardinya .............................. 24.084 .......... Akdeniz
Kuril Adaları.......................... 20.000 .......... Büyük Okyanus
Yeni Kaledonya .................... 19.103 .......... Büyük Okyanus
Fiji ........................................ 18.272 .......... Büyük Okyanus
Hawaii .................................. 16.500 .......... Büyük Okyanus
Vanuatu (Yeni Hebridler)...... 14.760 .......... Atlas Okyanusu
Bahamalar ............................ 13.935 .......... Atlas Okyanusu
Falkland Adaları .................. 11.960 .......... Atlas Okyanusu
Jamaika ................................ 10.991 .......... Atlas Okyanusu
Cape Breton ........................ 10.300 .......... Atlas Okyanusu
Kıbrıs ...................................... 9.251 .......... Akdeniz
Porto Riko .............................. 8.897 .......... Atlas Okyanusu
Korsika .................................. 8.720 .......... Akdeniz
Girit ........................................ 8.259 .......... Akdeniz
Rodos .................................... 1.398 .......... Ege Denizi