ADAÇAYI (Salvia officinalis)

Alm. Salbei (f.), Fr. Sauge, İng. Sage. Familyası: Baklagiller (Labiateae). Türkiye’de yetiştiği yerler:
Tıbbi adaçayı denen bu cinsi yetişmez. Güney Orta-Batı Anadolu’da tabii cinsleri yetişir.
Haziran-temmuz ayları arasında mavimsi-mor renkli çiçekler açan 30-60 cm boyunda, çok senelik
kokulu bir bitki. Bahçelerde süs bitkisi olarak yetiştirilmektedir. Gövdeleri dik, odunsu ve dört köşelidir.
Çiçekler üst yaprakların koltuğunda çiçek durumu meydana getirirler. Çiçekler, tüpsü ve uçları dudak
şeklinde sarkmıştır.
Memleketimizde bu türü yabani olarak bulunmaz, bahçelerde yetiştirilmektedir. Vatanı Akdeniz
bölgesidir. Güney ve Orta Avrupa’da yetiştirilmektedir.
Anadolu’da 70’in üzerinde diğer başka türleri tabii olarak yetişmektedir. Türkiye’de yetişen ve adaçayı
olarak kullanılan diğer türlerinin başında Anadolu adaçayı, yönlü adaçayı, misk adaçayı, yabani
adaçayı, yeşil adaçayı vs. gelir. Kimyasal madde muhtevaları değişmekle beraber, tıbbi adaçayı gibi
kullanılırlar.
Kullanıldığı yerler: Bitkinin kullanılan kısmı, yaprakları, çiçekleri ve yapraklarından elde edilen uçucu
yağdır. Bitki, % 2 uçucu yağ ihtiva eder. Bunun % 30’u tuyon, % 15’i sineoldur. Acı maddeler, kafur ve
tanen bulunmaktadır.
Eski devirlerde ve günümüzde çok kullanılan faydalı bir bitkidir. Eskiden çoğu evlerin bahçelerinde
yetiştirilirdi. Tıbbi adaçayının yatıştırıcı, midevi, idrar söktürücü, ter kesici, dezenfektan te’sirleri vardır.
Gargara şeklinde boğaz ve burun hastalıklarında kullanılır. Yapraklarından elde edilen uçucu yağ,
yüksek dozlarda kuvvetli bir zehirdir. Bal ve sirke ile karıştırılıp gargara yapınca diş ve dişetlerine,
boğmaca ve bademcik iltihablarına iyi gelir.